Nâng cao hiệu quả khai thác tủ sách pháp luật tại thư viện cấp xã
Tích hợp tủ sách pháp luật vào thư viện xã – giải pháp thực hiện hiệu quả Quyết định số 14/2019/QĐ-TTg ngày 13/3/2019 của Thủ tưởng Chính phủ
Những năm gần đây, tại một số địa phương, thư viện cấp xã được kiện toàn, sắp xếp và đổi mới phương thức hoạt động đã đạt được một số thành tựu đáng khích lệ trên phương diện phục vụ người dân tiếp cập thông tin, tri thức nói chung; tổ chức khai thác phục vụ tài liệu pháp luật nói riêng. Với vốn tài liệu phong phú (bao gồm cả các tài liệu in và tài liệu số), không gian dành cho người sử dụng, máy tính và các tiện ích phục vụ việc đọc, mở cửa nhiều ngày trong tuần với đội ngũ cộng tác viên đông, có nhiệt huyết được bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn nghiệp vụ thư viện, biết tổ chức và quản lý thư viện hiệu quả có khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin của người sử dụng là lợi thế của thư viện cấp xã, nhờ đó người dân tìm đến thư viện nhiều hơn, không còn e ngại, và thay đổi nhận thức trong việc giáo dục việc đọc sách trong cộng đồng; công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật động viên các con cháu học hành thành đạt, xây dựng được phong trào dòng họ khuyến học.
Thư viện đã thường xuyên nhận luân chuyển sách từ thư viện tỉnh, thư viện huyện, tỷ lệ các sách, tài liệu về pháp luật được bảo đảm bổ sung. Tại các địa phương phát triển về ứng dụng khoa học và công nghệ, thư viện điện tử được kết nối, liên thông chia sẻ từ thư viện tỉnh đến thư viện cấp huyện, thư viện xã, phòng đọc cơ sở (thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Bình Định…) đã hỗ trợ các thư viện xã tăng cường năng lực phục vụ người đọc. Nhiều địa phương xác định thư viện là một yếu tố giúp người dân xóa đói thông tin, xóa mù công nghệ, nâng cao nhận thức, góp phần đưa xã về đích nông thôn mới. Triển khai Quyết định số 14/2019/QĐ-TTg ngày 13 tháng 3 năm 2019, lãnh đạo Ủy ban nhân dân các cấp đã trực tiếp quan tâm, chỉ đạo bố trí, sắp xếp lại các nguồn sách cho hoạt động thư viện xã; nhiều xã đã triển khai đưa các nguồn sách từ Đề án trang bị sách xã phường, thị trấn, tủ sách pháp luật vào thư viện cấp xã, đây là nguồn sách, tài liệu pháp luật chủ yếu cho thư viện công cộng cấp xã; tiêu biểu như thư viện xã Chí Tiên, huyện Thanh Ba tỉnh Phú Thọ, thư viện xã Nam Hoa, huyện Nam Trực tỉnh Nam Định, 9 cụm thư viện khu dân cư huyện Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, 15 xã của Thái Nguyên, tỉnh Đồng Tháp, 12 thư viện tỉnh Sóc Trăng.
Luân chuyển sách về thư viện xã (Nguồn ảnh: baothainguyen.vn)
Một số địa phương, thư viện được bố trí trong Ủy ban nhân dân xã nhưng với tinh thần và phương pháp phục vụ hiệu quả đã thu hút được đông đảo người dân, đến đọc sách, báo, tra cứu tài liệu nói chung, tài liệu pháp luật nói riêng xã Nhân Thịnh, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam, thư viện xã Chi Tiên, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ). Nhiều xã lựa chọn đặt thư viện tại Trung tâm Văn hóa-Thể thao xã (xã Chí Tiên, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ), các nhà văn hóa xã là chủ yếu, Trung tâm học tập cộng cộng đồng (thư viện xã Phú Tân, huyện Châu Thành, các thư viện tỉnh Sóc Trăng), các điểm Bưu điện – Văn hóa xã; tại những nơi chưa có thư viện cấp xã, nhiều địa phương lựa chọn các mô hình tủ sách cơ sở đang hoạt động có hiệu quả (bao gồm thư viện cộng đồng, không gian đọc, phòng đọc sách, bao gồm thư viện tư nhân có phục vụ cộng đồng, thư viện của các tổ chức tôn giáo) làm nòng cốt và tổ chức kiện toàn, luân chuyển sách, tài liệu pháp luật đến để phục vụ nhân dân được thuận lợi. Để phát huy hiệu quả của thư viện tạo điều kiện mở cửa nhiều ngày trong tuần phục vụ người dân, ngoài cán bộ văn hóa xã hội phụ trách công tác thư viện, tùy theo điều kiện cụ thể, các địa phương huy động đội ngũ cộng tác viên tham gia quản lý, vận hành thư viện; như Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Hội Nông dân, Hội Người cao tuổi, Đoàn Thanh niên, các đoàn thể xã hội, cán bộ, nhà giáo hưu trí… Người phụ trách thư viện được hỗ trợ một số kinh phí hàng tháng cho công tác thư viện nên rất hào hứng hoạt động.
Việc quảng bá, tuyên truyền giới thiệu nguồn tài nguyên thông tin thư viện cũng được quan tâm, thực hiện dưới nhiều hình thức: ngoài việc phân loại theo môn loại, đa số các thư viện bố trí tủ sách, không gian trưng bày riêng tại thư viện, đặt các bảng thông tin điểm sách, giới thiệu sách tại thư viện. Kết hợp với các sự kiện chính trị, văn hóa, xã hội hoặc các buổi sinh hoạt chuyên đề, nhiều thư viện đã tổ chức hoặc phối hợp tổ chức các buổi triển lãm trưng bày, mà còn xây dựng chuyên mục, thực hiện thường xuyên qua hệ thống đài truyền thanh của xã tiêu biểu như: thư viện xã Nhân Thịnh, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam, xã Chí Tiên, huyện Thanh Ba tỉnh Phú Thọ, xã Vĩnh Hòa huyện Ninh Giang tỉnh Hải Dương… Tổ chức được một số buổi nói chuyện chuyên đề, lồng ghép phổ biến pháp luật trong các buổi sinh hoạt của cụm dân cư, cuộc thi tuyên truyền giới thiệu sách của thiếu nhi, hoạt động kỷ niệm các ngày lễ lớn, với các nội dung gần với người dân, đối tượng phục vụ của thư viện như Phòng ngừa tội phạm và phòng chống vi phạm pháp luật, phòng chống bạo lực gia đình, Luật phòng chống tác hại của thuốc lá, rượu, bia, chuyên đề về quyền và nghĩa vụ của người cao tuổi, quyền của trẻ em, phòng chống xâm hại trẻ em… nhiều thư viện đã phối hợp với thư viện cấp huyện tổ chức được các buổi sinh hoạt thường kỳ khi có sách pháp luật được chuyển về như thư viện xã Dương Liễu, thành phố Hà Nội, thư viện xã Thanh Tân, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình; phòng đọc sách khu dân cư thuộc huyện Côn Đảo. Bên cạnh đó, nhiều thư viện triển khai khá đa dạng các dịch vụ thư viện, bao gồm phục vụ tại chỗ, cho mượn về nhà và phục vụ luân chuyển cho các tủ sách thôn làng, tủ sách gia đình, dòng họ trong xã và các thôn. Trong những năm qua, từ nguồn máy tính trong dự án “Nâng cao khả năng sử dụng máy tính và truy nhập Internet công cộng tại Việt Nam” do Quỹ Bill&Melinda Gates- Hoa Kỳ tài trợ và các nguồn xã hội hóa khác, thư viện cấp xã đã trả thành trung tâm hương dẫn cho người dân cách sử dụng máy tính và Internet để truy cứu thông tin pháp luật.
Thời gian qua, nhiều ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số được triển khai đã đẩy nhanh việc xây dựng và kết nối tủ sách pháp luật điện tử quốc gia với các bộ sưu tập số về mọi dạng dữ liệu (video, audio, sách điện tử, báo điện tử,…) đã được xử lý về hình thức, cấu hình để tìm kiếm toàn văn, hỗ trợ linh hoạt trong việc thiết kế thêm, thiết kế lại về cấu trúc (có thể thêm/ bớt/ sửa chữa các chuyên mục, các bộ sưu tập) kết hợp việc cập nhật, cung cấp các tài liệu số về các lĩnh vực sản xuất, khoa học thường thức, đời sống, gia đình nhằm phổ biến đến cho người dân tìm đến các tài liệu mà họ quan tâm.
Mạng lưới thư viện cơ sở nói chung, thư viện cấp xã nói riêng càng phát triển phong phú, người dân càng có cơ hội tiếp cận với sách báo, thông tin tốt hơn. Để phát huy được hiệu quả của thư viện cấp xã, mạng lưới thư viện cơ sở, Nhà nước và các cấp chính quyền cần tiến hành các giải pháp đồng bộ về xây dựng trụ sở, trang thiết bị, đảm bảo nguồn sách tài liệu phong phú, hấp dẫn…theo các tiêu chí đã được đề xuất, sao cho phù hợp với đặc điểm của từng địa phương. Đồng thời, cần có những biện pháp khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia xây dựng và duy trì các thư viện, tủ sách phục vụ cộng đồng, tạo nền tảng vững chắc cho thư viện cơ sở, phục vụ thông tin, tri thức, phổ biến pháp luật và hình thành thói quen sống và làm việc theo pháp luật cho người dân.
Phương Linh